Yayınlanma Tarihi : Güncelleme Tarihi :

AYVALIK İŞGALİ VE BELEDİYE ÇEŞMESİ PROTOKOLU!!! (1)

AYVALIK İŞGALİ VE BELEDİYE ÇEŞMESİ PROTOKOLU!!! (1)

17 (Pazartesi) ŞUBAT 1919: Dünya Savaşı’ndan önce Yunanistan’a sürülmüş Rumlar, bir Kızılhaç gemisiyle silahlar alarak Ayvalık’a döndüler. Halkın hemen tamamı Rum olan Ayvalık’ta büyük gösteriler yapıldı. Fabrikalar düdüklerini çaldı. Yunan bayraklarının asıldığı kasabada sesleri her yeri çınlattı. Gemide bulunan Mösyö Simith bazı şikayetleri incelemek için geldiğini söyledi. Rumlar, Türk evlerinde sayım yapmaya ve bazı mallara el koymaya başladılar. Kaymakam Osman Nuri, bu durumun önlenmesi için Metropolitliğe başvurduysa da bundan bir sonuç alınamayacaktır. Bu olaylar üzerine Ayvalık’ta Sıkıyönetim ilan edilecektir.

19(Çarşamba) ŞUBAT 1919: Ayvalık’ta da Rumlar gösteri yaptılar. Hapishaneyi basarak 60 Rum tutukluyu serbest bıraktılar.

6(Perşembe) MART 1919:SES(BALIKESİR): Ayvalık’ta durum. Yunan Kızılhaç gemisinin gelişiyle Rumların başlattıkları gösteri ve saldırılar. Kaymakamın acz ve ihaneti. –İstanbul yazıcımızdan: şu sıra çok müşkül günler geçiyoruz. her şeyden çok içimizdeki düşmanların yaptıkları çekilir dertler değil. Fakat şimdilik sabredeceğiz. Bu günler gelir geçer.

20(SALI ) MAYIS 1919: Venizelos, Paris’ten, İzmir’deki 1.Yunan Tümeni Komutanı Zafiriu’ya emretti: Asayişin sağlanması için Aydın, Manisa ve Ayvalık sancaklarının işgal edilmeleri gerekir.

21(ÇARŞAMBA) MAYIS 1919: Venizelos, Paris’ten İzmir’deki Yunan Olağanüstü Komiseri’ne çektiği telde, Ayvalık’a sonradan gelmiş Türklere karşı yerli Rumların ayaklanmalarını hoş karşılamadığını belirterek Türkleri Rum ayaklanmasına karşı korumak için! Ayvalık’a kuvvet gönderilmesini istedi.

23(CUMA) MAYIS 1919: Venizelos, yarın da Ayvalık’a bir jandarma müfrezesi nakledilmesini emredecektir.

24(CUMARTESİ) MAYIS 1919: Ali Bey asayişi sağlamak ve herhangi bir işgale karşı koyabilmek için 24 Mayıs 1919’da XVII. Kolordu Komutanı Vekili Albay Bekir Sami Bey’e verdiği raporda, Yunan Kızılhaç heyetinin fırsat kollamakta olduğunu, Alayın takviyeye ihtiyaç duyduğunu bildirerek yardım istiyordu. Bekir Sami Bey 28 Mayıs’ta yanıt veriyor.

25(PAZAR) MAYIS 1919: Zafiriu, Venizelos’un dünkü emri üzerine, Girit Alayı’nın Ayvalık’ı işgal etmesini ve Türklerin tutuklanmasını emretti.

26(PAZARTESİ) MAYIS 1919: Ayvalık’ta 174. Piyade alayı var. Yunan ve İngiliz gemileri Ayvalık’a gelerek keşiflerde bulundular. Limana giren İngiliz torpidosuna Ayvalık Mümessili Hadkinson ile Ayvalık Kaymakamı Osman Nuri giderek, torpidodaki İngiliz kumandanı ile görüştüler. Kısa bir süre sonra Kaymakam hükümet konağına, İngiliz Kaymakamı da doğruca Ali Bey’in karargahına gitti. Hadkinson, asayişin muhafazası ile memurların vazifelerine devam etmelerini ve İngiliz torpidosundaki komutanın kendini gemiye davet ettiğini bildirdi. Ali Bey bu çağrıya uymayarak yerine Binbaşı Tevfik Bey’i gönderdi. Tevfik Bey, İngiliz torpido komutanına şehre bir tecavüz vukuunda, kasabanın savunulacağını bildirdi. Bunun üzerine İngiliz torpido komutanı Osman Nuri Bey’e ve Binbaşı Tevfik Bey’e mütareke hükümlerine aykırı olarak gelen Yunan gemilerinin hemen limanı terk etmeleri doğrultusunda emir vereceğini, kendisinin Paris Barış Konferansı tarafından asayişi korumak için görevlendirildiğini bildirdi. Gerçekten de Yunan gemileri akşam üstü limanı terk edip Midilli’ye gittiler.

Yunan askerlerinin gelişi üzerine Ayvalık Rumlarında bir sevinç ve memnuniyet heyecanı başlamıştı. Rum evlerine Yunan bayrakları çekilmişti. Rumlar Yunan bayrakları ile sahile yığılmışlardı.

Milli kuvvetler de işgale karşı direnme hazırlığı yapıyor.

Yunanlılar, İzmir’e. İngiliz torpido komutanının çıkartmaya izin vermediğini bildirdiler. Yunanlılar, İzmir’deki İngiliz temsilcisinden işgal için gerekli izni aldılar.

27(SALI) MAYIS 1919: 27 Mayıs 1919 günü akşamı Yunan birlikleri yeniden Ayvalık limanına geldiler. Ali Bey’in Yunan işgaline direneceği anlaşıldığından Yunan kuvvetleri takviye edilmişti.

Ayvalık’a dün İzmir’den İperohi Gemisi’yle gönderilen 2 bölük ve 1 jandarma takımı geldi. Zafiriu, işgalin nasıl yapılacağını 1. Tümen’e bildirdi. Üç savaş gemisinin limanda çıkarmayı desteklemeleri emredildi. İki Yunan torpidosu İngilizlerin müdahalesiyle geri çekildiler.

Başbakan Damat Ferit, Ayvalık’ın işgaline izin verilmemesini emretti. Yunanlılar Ayvalık’a yarın asker çıkarmaya başlayacaklar. 172.Alay, Yunanlılara karşı ilk örgütlü direnişi başlatacaktır.

28(ÇARŞAMBA) MAYIS 1919: Bekir Sami Bey 28 Mayıs’ta verdiği yanıtta, “Görülecek büyük işlere karşı elimizde pek az muvazzaf Türk kıtaatı mevcuttur. Muvafık bir cereyan vermekle muvaffak olduğumuz Ayvalık işgali meselesinde lüzum hissedeceğimiz icraatı mümkün olduğu kadar az zayiatla bilhassa milis kuvvetleriyle yapmanızı pek rica ederim” diyordu.

Bunun üzerine Ali Bey çevre kasaba ve köylerden milis kuvvetler toplayarak bir direniş grubu oluşturmaya çalıştı. Milis kuvvetlerin oluşturulması, silah ve cephane sağlanmasında Eski Edremit Kaymakamı Köprülü Hamdi Bey, Hacı Tali Bey, Posta Müdürü Hacı Zihni Beyler de etkili oldular.

Ali Bey Kazan Bucağı, Altınova, Araplar, Murateli, Gömeç, Burhaniye ve civar köylerden kısa zamanda 300 kişilik bir milis kuvvet oluşturdu. Bunlara eldeki fazla silah ve cephane dağıtıldı. Alayın subay, er ve milis yaklaşık 500 mevcudu vardı.

  1. Alay komutanı Yarbay Ali Bey, Yunanlılara saldırmaya hazırlanıyor. İngiliz Albay Hadkinson, Ali bey ile görüşerek, Yunanlıların Ayvalık’ı işgaline izin vermeyeceğini söylemiş. Direnmek için izin alıp almadığını sormuş, aynı gün İngiliz Yüksek Komiseri Calthorpe’tan

Sabahı İngiliz Torpido komutanı aldığı emir gereği Ayvalık Limanı’nı terk etti.

Böylece Yunan birlikleri çıkarma yapma hususunda serbest kalmışlardı. Kaza Kaymakamı Osman Nuri Bey, Alay komutanına telefonla, Yunanlıların Ayvalık’ı işgal etmek isteyeceklerini ve kendisinin bu hususu İngiliz temsilcisi nezdinde protesto edeceğini bildirdikten sonra Alayın ne suretle hareket edeceğini sordu.

Alay komutanı verdiği cevapta, vazifesinin vatanı müdafaa olduğunu ve bunu da yapacağını bildirdi. Bu telefon gülüşmesi İngiliz ve Yunanlılar tarafından öğrenilmişti. İngiliz temsilcisi Hadkinson, Kaymakam Osman Nuri Bey’e Yunanlıların Ayvalık’ı işgal edeceğini, bu sebeple Türk askerlerinin kasabayı terk etmelerini, ancak mülki idarecilerin yerinde kalabileceğini tebliğ etti.

Osman Nuri Bey, durumu hemen Dahiliye Nezareti’ne bildirmiş, 27 Mayıs’ta gayet acele kaydıyla gelen cevapta;

“Merkezden bir emr-i sarih ve. İngilizlerden konferansın mııkarreratına dair tebliğ-i kât-î olmadıkça asla Yunanlılar tarafından asker ihracına ve işgaline müsaade edilmemesi ve iktiza ederse her türlü kuvvetlerle mukavemet olunması deniliyordu.”

Fakat bu emirden Harbiye Nezareti de dahil olmak üzere, Erkan-ı Harbiye-i Umumiye’nin ve XIV. Kolordu Komutanının haberi yoktu. Bu emri Balıkesir Mutasarrıflığı aracılığıyla öğrenen XIV. Kolordu Komutanı Yusuf İzzet Paşa 29 Mayıs’ta durum soruyor ve bu konuda ne yapılması gerektiğinin bildirilmesini istiyordu.

Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa imzasıyla gelen cevapta, İtilaf Devletleri nezdinde teşebbüste bulunulduğu, eldeki kuvvetlerle karşı koymanın mümkün olmayacağı sebebiyle müfrezenin emniyetli bir bölgeye çekilmesi isteniyordu. Ayvalık’ın da İzmir gibi işgal edileceğini anlayan Osmanlı Harbiye Nezareti, bölgedeki birliklere bir çeki düzen vermek istemiş, bu maksatla 28 Mayıs 1919’da verdiği bir emirle 172. Alayı XVI. Kolordunun 62. Tümenine bağlamıştı. Ancak bu emir henüz 172. Alay’a ulaşmadan, geceden Yunanlılar Ayvalık’a çıkarma yapmaya başladılar. Ayvalık’ın işgali yarın tamamlanacaktır. 172. Alay Yunalılarla savaşmaya başlayacaktır.

Zafiriu, hükümetine gönderdiği raporda Türk askerlerinin geri püskürtüldüğünü, bunların kaçarken kışlaları ateşe verdiğini, dört Türk askerinin öldürüldüğünü, halkın bu işgali kutladığını ve Ayvalık’ta Yunan yönetiminin kurulduğunu bildiriyor.

29(PERŞEMBE) MAYIS 1919: Çıkarma dün geceden başlamıştı. Sabahı Yunan birlikleri Ayvalık sahillerine asker çıkartmaya başladılar. Çıkartma başlar başlamaz, memurlar ve Müslüman halk civar kazalara çekilmişti. Kaymakam Osman Nuri Bey de şehri terk edip Gömeç’e geçtiğinden Bölge ile muhabere kesilmişti. Karesi Posta Müdürü Yusuf Bey bu durumu İstanbul’a şöyle haber veriyordu:

“Karesi ‘den Posta Müdiriyet-i Umumiyesi’ne

Huzur-ı Celil-i Müdiriyet-i Umumiye ‘ye

Dün akşamüzeri Ayvalık kaymakamı bilâ mııcib Ayvalık merkezini tanımayıp müdürü bir tarafa ve muhabere memurları diğer tarafa savuşmuşdur. Akşamdan beri çalışarak bu sabah mıntıka kumandanı nezdinde bulunan müdüre merkezin derhal yeniden te’sisi için verilen talimata henüz cevab alınamadı. Bu yüzden İzmir ve istanbul muhaberatı da bi’t-tâbi müteessir olmuştur. Kaymakamın şu hareketi Ayvalık’a hatırnâde bir vaziyette ilka eylediğinden muhaberatın inkıta’ına sebebiyet verdirilmemesini esbabının müsta’celente’min buyurulması müsterhamdır. 128 minh.Yusuf”.

Osman Nuri Bey’e gönüllü kaydına memur edildiği mutasarrıflık tarafından bildirilmiş, o da durumu gayri kanuni sayarak Dahiliye Nezareti’ne bildirmişti.

Ayvalık sahillerinde karaya çıkan Yunan kuvvetleri ilerlemeye başlamıştı. 14. Kolordu Komutanı Yusuf İzzet Paşa, işgale karşı askerin karşı koymamasını emretti. 172. Alay Komutanı Yarbay Ali Bey (Çetinkaya), kaldırılan 17. Kolorduya: En mühim tarihi anda bulunuyorum, diye yazdı. 172. Alay, Ayvalık sırtlarında Yunan işgaline karşı direnmeye başladı.İLK KURŞUN SAVAŞI… 1 subay ve birkaç er şehit oldu. Fakat Türk kuvvetleri üstün Yunan kuvvetleri karşısında fazla tutunmayarak Kozak istikametinde zeytinliklere doğru çekilmek zorunda kaldılar. Türk düzenli birlikleri ilk olarak burada Yunan işgaline karşı koymuşlardı. Bu politik bakımdan da çok önemli bir durumun ortaya çıkmasına sebep olmuştu. Çünkü hükümetin emri ile Türk silahlı kuvvetleri harekete geçmiş ve bu suretle de mütarekeyi bozmuşlardı.

Durumu mutasarrıf ve kaymakam telgraflarından öğrenen hükümet hemen Meclis-i Vükelâ’yı topladı. Meclis-i Vükelâ direniş gösterilmesini doğru buldu. Harbiye Nezareti de “Yunanlılar ileri harekâtına askerle mukavemet edilmesi, fakat tarafımızdan taarruz edilmemesi” şeklinde bir emri Karesi ve Aydın havalisindeki kumandanlara gönderdi. Meclis-i Vükelâ’nın bu kararında Ayvalık Kaymakamı Osman Nuri’nin ihbarının etkisi vardı. Ayvalık Kaymakamı Osman Nuri Bey’in İngilizlerle olan teması ve mukavemete karşı olan düşünceleri biliniyordu. Yunan işgalinin peşinden Gömeç’e çekilmesi ve buradan İstanbul’a gönderdiği telgraflarda mukavemetin imkansız olduğu düşüncesini bildirmesi onun bu bölgeden uzaklaştırılmasını gerektiriyordu. Alay kumandanı buna bir çare bulmuş; Gömeç’te bulunan Osman Nuri Bey 30/31 Mayıs 1919 gecesi Edremit’te bulunan bir gemiyle İstanbul’a gönderilmiştir.

İstanbul Hükümeti tarafından verilen bu emirler, Kuva-i Milliye teşkilatı konusundaki çalışmalara kötü tesir ettiyse de bölgedeki teşkilatlar, yöneticiler ve komutanlar direniş aleyhtarı verilen emirlere uymayarak eski azim ve kararlarında sebat etmeye karar verdiler. Bu sebeple Ayvalık’ ı işgal eden Yunan kuvvetleri kasabada bir kilometreden fazla ilerle-yemediler. Ayvalık’ın hemen gerisinde zeytinliklerde mevzilenen Türk kuvvetleri karşısında durmak zorunda kaldılar.

Ayvalık’a Yunan kuvvetlerinin girmesi çevre kasaba ve köylerde çok büyük heyecan yarattı. Ayvalık’ın Türk halkı çoğunlukla Gömeç nahiyesine çekilmişti. Köylüler Balıkesir’e doğru göçe başlamışlardı. Ahali Yunan katliamından ölmektense yollarda sürünüp can vermeyi daha iyi görüyordu. 61.Fırka Kumandan Vekili Harbiye nezareti’ne gönderdiği şifre telgrafta, “Burhaniye bölgesinde müthiş bir panik havası vardır. Vaktiyle bu havaliden gitmiş olan Rumlarla birleşerek İzmir’de olduğundan fazla fenalık yapacaklarının kati olduğu ve ahalinin şiddetle muhafız asker istediği” belirtilmekteydi . Yunan tarafının durumu da pek parlak değildi. Onlar Ayvalık bölgesinden böyle bir mukavemet geleceğini düşünmüyorlardı. Bu sebeple zamana ve bölgeye çıkarılacak yeni güçlere ihtiyaçları vardı. Ayrıca Ayvalık’taki Rumlar da adalara doğru çekilmeye başlamışlardı.

30(CUMA) MAYIS 1919: Hükümet, direnmenin mümkün olmadığı gerekçesiyle, 14. Kolordu Komutanlığına Yunan işgali karşısında Ayvalık’taki birliklerin geri çekilmesini emretti. Ayvalık dün işgal edildi. 172. Alay işgale karşı Ayvalık sırtlarında direnmeye başladı. Bu günkü saldırılarda da Yunanlılara 3 ölü, 3 yaralı verdirildi.

1(PAZAR) HAZİRAN 1919: Bölgenin kritik durumu, İstanbul Hükümeti’ni tedbir almaya sevk etmiş, Meclis-i Vükelâ toplanarak Karesi Mutassarrıfı Hilmi Bey’in Ayvalık’a giderek Yunan işgal komutanıyla görüşmesi ve Ayvalık’ta Osmanlı hukukunun temini üzerinde bir anlaşma yapması kararına varmıştı. Bu emir üzerine Hilmi Bey 1 Haziran 1919’da Ayvalık yakınındaki Murateli Köyü’ne gelerek 172. Alay Komutanı Ali Bey’le görüşmüştü.

2(PAZARTESİ) HAZİRAN 1919: Mutasarrıf Hilmi Bey bu görüşmede alınan kararlar doğrultusunda, 2 Haziran’da Ayvalık’a giderek İngiliz ve Yunan komutanlarıyla görüştü.

3(SALI) HAZİRAN 1919: Ayvalık’ta Yunan ilerlemesine karşı direnen 172. Alay Komutanı Yarbay Ali Bey(Çetinkaya), Savaş Bakanlığı’na gönderdiği şifrede > dedi.

4(ÇARŞAMBA) HAZİRAN 1919: Balıkesir Mutasarrıfı Hilmi, İçişleri Bakanlığı’na, Ayvalık’taki Yunan İşgal Komutanı ve İngilizlerin temsilcisi Hadkinson ile olan görüşmesini bildirdi. Rapora göre Yunanlılar Mutasarrıf’ı götürürken gözlerini bağlamak istemişler. Yunan Komutanı, Yarbay Ali Bey komutasındaki kuvvetlerin 12km. geriye çekilmesini istemiş, köylülere dağıtılmak üzere Mutasarrıf’a bir bildiri vermiş. Baştan ayağa Yunan bayraklarıyla donatılmış olan kasabada, kaçamamış birkaç Türk memur bir odaya kilitlenmiş. Yunanlılar işgalin genişletilmesi emrini alırlarsa bunu haber vereceklermiş.

Bugün Gömeç Bucak Müdürü’nü çağıran Yunanlılar aynı isteklerini tekrarladılar ve yanıt beklediklerini söylediler.(devam edecek)

Kaynak : Vecdi YILMAZ

YORUM YAP